تأکید بر شروع دروس خارج فقه و حزن



کتب عاشورا در جلسه بیست و سوم مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

کتاب «تراژدی عاشورا» که با موضوع پژوهشی تحلیلی در ابعاد دستاوردها و زمان نهضت امام حسین (ع) و نقش آن حضرت در تبیین حقیقت دین منتشر شده بود، در این همایش نقد و بررسی شد. .

عقیق: بیست و سومین نشست از سلسله نقد و بررسی های کتاب عاشورا با موضوع نقد و بررسی کتاب «مصیبت عاشورا» نوشته آیت الله سید محمد سعید طباطبای حکیم توسط مؤسسه هیئات و هیئات مذهبی برگزار شد.

مستقر این گزارش، کتاب «فاجعه عاشورا» با موضوع پژوهشی تحلیلی در ابعاد دستاوردها و زمان نهضت امام حسین (ع) و نقش آن حضرت در تبیین حقیقت ایمان، گردآوری و منتشر شده است. بررسی می شود.

هجری در این نشست به ویژگی ها و جایگاه علمی نویسنده کتاب اشاره کرد و گفت: مرحوم آیت الله سید محمد سعید حکیم از مشاهیر دهه های اخیر است که جزوه چهار مرجع تقلید نجف همراه با آیات عظام سیستانی، فجز و بشیرنگوی در نظر گرفته شد. ایشان از خانواده محترم علم و عمل و نوه آیت الله سید محسن حکیم که پس از رحلت آیت الله بروجردی، مرجع مطلق شیعه بودند، بود. مرحوم آیت الله سید محمد سعید حکیم با جدش و همچنین آیات میرزا حسن بوینوردی بیا دیگه و خویی مرید شد. اساتید و شاگردان ایشان بهترین دلیل بر جایگاه علمی و حقوقی ایشان هستند. بسیاری از علمای حوزه علمیه نجف اشرف هنوز اینجا هستند جزوه آیا شاگرد متوفی هستند؟ از این مرجع تقلید آثار علمی فراوانی به ویژه فقهی و اصولی باقی مانده است که از آن جمله می توان به کتاب «مصیبت عاشورا» اشاره کرد; البته در مضمون اصولی کتاب قوی مطابق منابع درست یکی از برجسته ترین کتب اصول مصباح است برنامه تحصیلی یکی از بهترین کتاب های حقوقی اوست.

وی افزود: «تراژدی عاشورا» در واقع ترجمه ای از کتاب «تراژدی» است. توف“است. با توجه که آیت الله حکیم رساله ای در سال ۱۳۷۱ ه عملا، مرجعیت خود را منتشر کرد، یکی از امتیازات کتاب این است که نویسنده در زمان مرجعیت کتاب را نوشته و منتشر کرده است. در بررسی اولیه کتاب به موضوعاتی برخوردم که به نظر می رسید در صورت توجه بیشتر نویسنده به غنای کتاب کمک می کند، از جمله منابع تاریخی به کار رفته در کتاب، چرا که بسیاری از منابع آن به قرن ها قبل برمی گردد. و از منابع مدرن استفاده نمی کند. این در حالی است که اکنون نمی توان موضوع قیام سیدالشهدا(ع) را بررسی کرد، مگر اینکه به پیشینه پژوهشی غنی و غنی که کتاب تحلیلی آیت الله صالحی نجف آبادی با عنوان شهید جاوید در اواخر قرن گذشته هجری خلق کرد، نگاه کنیم.

پژوهشگر حوزه گفت: ترجمه کتاب باید نقد ویژه ای داشته باشد و نحوه چاپ کتاب از ظاهر صفحه تا جلد گالینگور قابل نقد است. زیرا باعث هدر رفتن کاغذ می شود و همچنین قیمت کتاب را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد. مثل خریدن آن از بیرون است بسط دادن مخاطبان ادبی متعدد. هجری با اشاره به نقل یکی از بزرگان خاطرنشان کرد: اگر کسی به مرجع تقلید توهین کند، ارتباطش با حضرت حجت قطع می شود. خیلی مضیق است، بنابراین اعلام می کنم اگر در نقد این کتاب چیزی می گویم، فقط به این دلیل است که به کتاب پایان داده ام وگرنه دنبال کردن اهانت صاحب کتاب و خود کتاب نیست. من این کتاب را نقد نمی کنم، اما با توجه بخشی از انتظارات خود را از جایگاه علمی نویسنده به عنوان مرجع تقدیم می کنم. انتظار داشتیم ایشان به دلیل اشراف اصولی و فقهی، کتابی با نگاه حقوقی خود در موضوع عاشورا بنویسند. زیرا در مسئله عاشورا مسائل فقهی وجود دارد تا بتواند آن مسائل را به صورت علمی و دقیق بیان کند و برای آن برنامه ریزی کند; اما این دیدگاه در این کتاب دیده نمی شود. انتظار داشتیم که در مورد عاشورا در این کتاب از قدرت اجتهاد فقهی و روش های اصولی استفاده شود.

وی با بیان اینکه در فصل اول این کتاب سه نقل شده است فرزند پسر عباس با بیان اینکه اگر به این سه روایت نگاه کنیم تفاوت آنها مشخص می شود، یادآور شد: از آیت الله حکیم انتظار می رفت این خبر را به صورت قانونی و متناسب با جایگاه کلامی خود تنظیم و اختلاف آنها را بررسی کنند. همانطور که در مورد اخبار حقوقی انجام می دهند. درباره ماجرای عاشورا سؤالات اساسی وجود دارد که باید از نظر قانونی پاسخ داده شود. تا زمان باید گفتار و کردار شهدا را در ماجرای عاشورا بررسی کنیم. البته ما مطمئن نیستیم. اما باید از نظر فقهی و اصولی بررسی شود. وی واقعه عاشورا را ناپیدا می داند و مسئله عاشورا را متعهد و غیب می داند که قابل قبول نیست و به نظر می رسد به همین دلیل است که روش فقهی در تدوین کتاب کنار گذاشته شده است. از این قبیل سؤالات، مثلاً تعبیر «من لیس نمی زنم تهمت زنامام بارها در داستان عاشورا همین مطلب را به عنوان اخبار تاریخی بیان کرده است. سوال این است که آیا حکم این امام رفع تکلیف شرعی است و دیگر تکلیف شرعی ندارند؟ یا این عباس و فرزند پسر حنفیان به جای پیروی با حسن نیت امام را مهار می کنند; ولی امام عمرو نه آنها رفته اند. آیا آنها تعهدی به تبعیت از امام نداشتند؟
هجری ادامه داد: یکی از نکات قابل توجه این کتاب به مسائل روز اشاره می کند و به برخی شبهات در زمینه حزن پاسخ می دهد. آیت الله حکیم معتقد است که نباید غمگین شد محدودیت مدام در مجالس عزاداری و هیئت ها دخالت کنیم، انگار این حرف ها مربوط به حکومت هاست، اما آنها معتقدند که طبیعت متفاوت است و همه فطرتا عزادارند و تنها شرط پشیمانی احکام شرعی است. مؤلف قرار بود کتاب مستقلی در فقه عزاداری بنویسد; همانطور که وارد مسائل حقوقی دیگری شدند، باید در این حوزه هم ورود می کردند. امروز برای تبیین بهتر مسائل عزاداری و عاشورا باید درس خارج فقهی عزاداری و هیئت گذاشته شود و این موضوع را به صورت قانونی به بحث بگذاریم تا راهنمایی شود. هیئت، هیئت غمگین باش؛ از این رو سیستم جمع آوری سوالات برای تدریس در خارج از کشور عزاداری لازم است. در این کتاب به موارد بسیار مهمی از جمله لزوم استقلال حوزه های علمیه و کیفیت تأمین مالی آنها اشاره شده است که هیچ ربطی به موضوع اصلی کتاب ندارد. اما به نظر می رسد مرحوم حکیم سعی کرده است نظر خود را در مورد آنها در این کتاب بگنجاند.

سعید طاووسی از اعضای هیئت علمی دانشگاه در این نشست گفت: کتاب مصیبت عاشورا در ششم محرم الحرام. ۱۴۲۸ هجری قمری برابر با ششم بهمن ماه است ۱۳۸۵ هجری شمسی منتشر شد که در سال ۱۳۹۵ به فارسی ترجمه شد. البته نویسنده در زمان دعوت این کتاب را سروده است که اثر ارزشمندی است. آیت الله حکیم به موضوع عاشورا و غم و زیارت اربعین توجه خاصی داشت که انتشار کتاب مصیبت عاشورا از آن معلوم است. البته کتاب من وحیانی است توف از دیگر آثار او در موضوع عاشورا است که در این کتاب از غم عاشورا نیز دفاع می کند.

وی افزود: عنوان کتاب تراژدی عاشورا است بنابراین توضیح نویسنده تأکید بر فاجعه عاشورا و نسبت های تلخ آن است. این دیدگاه در این کتاب با دیدگاه شهید مطهری در کتاب حماسه حسینی متفاوت است. البته در تمام آثاری که شهید مطهری برای واقعه عاشورا در نظر می گیرد، این مرجع تقلید در کتاب خود نیز به آن توجه کرده است; اما به مصیبت و غم اشاره می کنند، اگرچه مستقیماً به کتاب حماسه های حسینی و شهید جاوید مراجعه نمی کنند، اما تلویحاً به برخی سؤالات عاشورا اشاره می کنند.

طاووسی یکی از منتقدان این کتاب را شاخصی ندانست که اگر ناشر به این موضوع توجه می کرد به غنای کتاب کمک می کرد، در ادامه یادآور شد: آنچه از این کتاب فهمیدم این است که دلیل آن را بیان کرده است. برای قیام عاشورا تا زمانی که ما از عاشورا بخواهیم که از آن پیروی کند. کل کتاب بر این اساس است. انتظار می رفت نویسنده به طور کامل به نظرات علمای اهل سنت بپردازد. تنها در بخشی از کتاب، در دفاع از نظریه قیام عاشورا، شهادت آن حضرت را نصرت خود می داند; البته این نگاهی است به آن مرحوم سیدبان طاووس نزدیک است. نویسنده در کتاب خود به دستاوردهای سیاسی و اجتماعی قیام عاشورا می پردازد. در این کتاب از نظریات شهادت حضرت سیدالشهد علیه السلام سخنی به میان نیامده و یا برخی از نظریه ها به صورت ناقص بیان شده است. و پاسخ کاملی به آنها نداده است، لذا در ماجرای خبر شهادت مسلم بن عقیل و علت تداوم وقایع عاشورا و شهادت حضرت سیدالشهدا علیه السلام چنین نیست. اشاره کرد که چرا با شهادت مسلم به کار خود ادامه می دهد، باید عاشورا را عقلاً بررسی کنیم، مگر جداگانه.

منبع: مهر